Evrendeki bütün canlı ve cansız maddeleri; duygu ve düşüncelerimiz gibi kavramları anlatmaya yarayan sözcüklere isim ya da ad denir.
 
     1.İSİM ÇEŞİTLERİ
        a. ANLAMLARINA GÖRE

(1)Varlıklara Verilişlerine Göre

(a) Özel Adlar
                   Evrendeki bir tek varlığı gösteren, her yönüyle bir benzeri daha bulunmayan varlıkları anlatan adlara özel adlar denir.

                 (b) Cins Adlar
                  Aynı türden varlıkların tümünü birden gösteren adlardır.
                 *Bir tür adı genel anlamda kullanıldığında türü oluşturan varlıkların tamamını anlatır.
                   Balık suda yaşar. (Tüm balıkları gösterir.)
                   Kitap en yakın arkadaştır. (Tüm kitapları gösterir.)
                   
                  *Bir tür adı, bazen o türün yalnızca bir veya birkaçını gösterir.
                    Kuş durmadan çırpınıyordu. (Bir tek kuşu gösterir.)
                    Kitap, Kurtuluş Savaşı yıllarını konu ediyordu. (Bir tek kitabı gösterir.)
 
                   *”Dünya, güneş, ay” sözcükleri gökbilim terimi olarak kullanılırsa özel ad anlamı kazanır.
                    Dünya, Güneş’ in uydusudur; Ay’ da Dünya’ nın. ( Özel ad )
                    Pencereden içeri güneş girdi. ( Tür adı )
          
            (2) Varlıkların Oluşlarına Göre
(a) Somut Adlar
                  Beş duyu organından en az biriyle algılanabilen varlık, nesne, ve kavramları göstermeye yarayan adlardır.
(b) Soyut Adlar
                  Duyu organları yoluyla algılanamayan; fakat zihinde var olan kavramları göstermeye yarayan adlardır.
(c) İş ve Eylem Adları
                  Bir eylemden mastar ekiyle (-ma, -me, -mak, -mek; -ış, -iş, -uş, -üş) ekleriyle  türetilen ve eylem anlamlarını koruyan adlardır. Bu adlara “isimfiil ve adeylem” de denir.
          
            (3) Varlıkların Sayılarına Göre

(a) Tekil Adlar
Çoğul eki almamış, aynı türden bir tek varlığı gösteren adlardır.
(b)Çoğul Adlar
                  Aynı türden birçok varlığı gösteren adlardır. Adlar “ –ler, -lar” çoğul ekiyle çoğullanabilir.
(b)Topluluk Adları
                  Biçimce tekil oldukları halde anlamca çoğul olan adlardır.
                 Uyarı: Topluluk Adları da cins adları gibi çoğullanabilir.
                 
                 * Kimi kullanımlarda yer ve bina adları ad aktarması yoluyla topluluk adı anlamı kazanır. Bunlar topluluk adı olmayıp, ad aktarması yoluyla topluluk adı anlamı kazanan adlar olarak anılır.
                 Örnek: Okul, yarın konsere gidecek.
                             Meclis, gelecek hafta toplanıyor.
        
           b. YAPILARINA GÖRE ADLAR
(1) Basit İsim
 Yapım eki almamış, kök halindeki isimlere basit isimler denir.
 *Basit isimler genellikle tek hecelidirler. ( kuş, dal, at, süt)
 * İki heceli basit isimlerin sayısı da çoktur.
 * Üç heceli basit isimler azdır.( kurbağa, kelebek, tencere)

(2) Türemiş İsim
               İsim veya fiil kök ve gövdelerine tapım eki getirilerek meydana getirilen isimlerdir.

     (a) İsimden Türemiş İsimler
İsim kök ya da gövdelerine yapım eki getirilmesiyle türetilir.

         Çocuk-luk                                                  öğren-ci
İsim kökü   Yapım eki                   fiil kökü    Yapım eki
     (b) Sıfattan Türemiş İsimler
                     Sıfat kök veya gövdelerine –lik ekinin getirilmesiyle sıfattan türemiş isim yapılır.

     (c) Fiilden Türemiş İsimler
Fiil kök veya gövdelerine yapım eki getirilerek türetilir.

     (d) Yansımadan Türemiş İsimler
                     Tabiattaki sesleri yansılama yoluyla meydana gelmiş isimlerdir. Yansıma  köklerine –(i)l ya da –(ı)r eklerinden biri, ardından da –tı, -ti eklerinin getirilmesiyle yapılır.
      
(3) Birleşik İsim
               İki veya daha fazla kelimenin yeni anlam verecek biçimde bir araya gelerek, birleşip kaynaşmasından meydana gelen isimlere denir.
               Örnek: Ayakkabı, gecekondu, babaanne
               Birleşik isimler ayrı yazılırlarsa kelimeler kendi anlamlarını ifade eder.
    
     2. İSMİN HALLERİ

a. Yalın Hali
İsmin ek almamış halidir.
b. –i hali
         Belirtme hali olarakta bilinir. Belirtme haline ile çekime giren isimler, cümle içinde belirtili nesne görevi üstlenirler.
c. –e hali
Adlara getirildiğinde, eylemin yöneldiği yeri ya da kişiyi gösterir.
d. –de hali
Adlara –de ( -da, -te, -ta ) eki getirilir. Eylemin gerçekleştiği yeri gösterir.
e. –den hali
Adlara –den ( -dan, -ten, -tan ) eki getirilir. Bu eki alan adlar, eylemin çıktığı, uzaklaştığı yeri ya da kişiyi gösterir.
    Uyarı: İsim hal ekleri her zaman hal eki değildir. Bunların yapım eki olma özellikleri de vardır.
  *say-ı
  *sür-e                         
  *göz-de     
  *su-dan                                                                 

    
     3. İSİM TAMLAMALARI

        Bir ismin bir veya birden fazla isimle tamamlanmasından meydana gelen ad takımlarıdır.
         İsim tamlamalarından birincisi tamlayan, ikincisi tamlanandır.
 
       Çocuk     odası                                                                 Çelik          tencere
 Tamlayan    tamlanan                                                     tamlayan   tamlanan
 
 İsim tamlamaları dörde ayrılır.

          a. Belirtili İsim Tamlaması
         Bir varlığın kime veya neye ait olduğunu bildiren tamlamalardır. Belirtili isim tamlamalarında tamlayan ve tamlanan ek alır. Tamlayan görevindeki isim –in (-ın, -un, -ün), tamlanan görevindeki isim –i (-ı, -u, -ü) ekini alır.
         *Kimi belirtili ad tamlamalarında tamlayanla tamlanan arasına bir sözcük ya da sözcükler girer.
          *Kimi devrik cümlelerde tamlayanla tamlanan yer değiştirebilir.
          *Bir belirtili isim tamlaması başka bir adı niteleyecek şekilde kullanılıyorsa, bir sıfat tamlamasının tamlayanı olur.
        
b. Belirtisiz İsim Tamlaması
        Çoğunlukla bir varlığın cinsini belirleyen tamlama çeşididir. Belirtisiz isim tamlamasında tamlayan ek almaz, tamlanan (-i) ekini alır.
 
c. Takısız İsim Tamlaması
        Tamlayanın, tamlananın neyden yapıldığını gösterdiği isim tamlamalarına takısız isim tamlaması denir.
         Bu tamlamalarda tamlayan ve tamlanan ek almaz
         *Takısız isim tamlamasıyla sıfat tamlamalarından bazıları birbirine benzemektedir.
         *Takısız isim tamlaması, -lı, -li, eklerini alarak bir adın sıfatı görevini üstlenebilir.
   
d. Zincirleme İsim Tamlaması
         İki ya da daha çok ad tamlamasının iç içe kullanılmasıyla yapılan bir tamlama çeşididir.
         İki belirtili isim tamlamasının iç içe kullanılması yoluyla oluşturulabilirler.
         Bir belirtili bir belirtisiz ad tamlamasının iç içe kullanılmasıyla oluşturulabilirler.
         Bir belirtili, bir takısız ad tamlamasının iç içe kullanılmasıyla oluşturulabilirler.
         Bir takısız, bir belirtisiz ad tamlamasının iç içe kullanılmasıyla oluşturulabilirler.
    
     4. İSİMLERDE KÜÇÜLTME
     Adlar “-cik, -ce, -cek, -cağız” gibi ekler alarak aşağıdaki anlamları kazanırlar.
      * “-cik” eki getirildiği ada küçültme, küçümseme, acıma ve sevgi anlamları katar.
       >Karşıdan bir tepecik göründü. (küçültme anlamı)
       >Soru kitapçıkları dağıtıldı. (küçültme anlamı)
       >Kedicik bütün gece dışarıda kalmış. (acıma)
 
      *”-ce” eki getirildiği ada, görelik, karşılaştırma, abartma, uygun, yakışır anlamları katar.
      >Gönlümce bir tatil yaptım. (görelik)
      >O bizden akılca üstün biriydi. (karşılaştırma)
      >Aylarca bekledim yollarını. (abartma)
      >Ekmeğimizi kardeşçe paylaştık. (uygun, yakışır olma)
     
     *”-ciğim” eki getirildiği ada acıma anlamı katar.
      >Adamcağız aylardır işsiz geziyor.
      >Yavrucak ateşler içinde yanıyor.

Canlı-cansız varlıkları veya kavramları tanıtmaya yarayan sözcüklerdir. Bu nedenle adları çeşitli açılardan incelemek mümkündür. Adları genel olarak iki ana başlık altında incelemek mümkündür.
 1- Anlamlarına göre adlar
 2- Yapılarına göre adlar
 Bu açılardan incelediğimizde adlar için şöyle bir tablo geliştirmek mümkündür:
 
Günlük yaşantımızın vazgeçilmez unsurları olan bu sözcük türlerini tanımak ve kullandığımız dilin inceliklerini, gücünü bilerek konuşmak insanlık ve vatandaşlık görevlerimizin başında gelmektedir. Dili sağlıklı konuşabilmek; sağlıklı ilişkileri de beraberinde getirebilmektedir.  Bundan dolayı dilimizi en iyi ortaklık durumuna getirmek bizlerin  görevleri arasında yer almaktadır. Şimdi hem adları çeşitli yönlerden inceleyelim  hem de bunların tanımlarını yaparak örnekleyelim.

ANLAMLARINA GÖRE ADLAR

 Adlar taşıdıkları anlamlara göre sınıflandırılır. Buna göre adların anlamına göre üç gruba ayrıldıklarını görüyoruz.
 1-Varlıklara verilişlerine göre adlar
 2- Varlıkların oluşlarına göre adlar
 3- Varlıkların sayılarına göre adlar
 

VARLIKLARA VERİLİŞLERİNE GÖRE ADLAR

 Bu açıdan baktığımızda  adların iki grupta incelendiğini görmekteyiz:
 1- Özel adlar
 2- Cins adlar

Özel Adlar
 Bir cins içinden belli bir varlığa verilen addır. Dünyada ve evrende tek olan varlıklara verilir.
Özel adlar şu varlıklara veya kavramlara verilir: Kıta, bölge, şehir, köy, deniz, dergi, gazete, kitap,  ırmak, mahalle, sokak, şahıs, kurum, devlet, yurt, millet; dil ve hayvanlara verilmiş adlardır.
 Örnek;
        Ali Akdeniz’deki Kıbrıs devletlerinin dilini Almanca sanıyordu.
  Minnoş’un gözü birden Ateşten Gömlek’in üzerindeki renklere takıldı.
Cins  Adlar
 Aynı cinsten varlıkların, kavramların her birine verilen isme denir.
 Örnek;
  Maden, rüya, gül, kuzu, insan, yaprak…

VARLIKLARIN OLUŞLARINA GÖRE ADLAR
 Adlar bazen duyu organlarımızla bazen de zihnimizde tasarladığımız şekilde karşımıza çıkarlar. Buna göre de adlar iki grupta incelenirler.
 1- Somut Adlar
 2- Soyut Adlar
Somut Adlar
Varlıkları duyu organlarımızla anlaşılan, madde durumundaki varlıklara verilen addır.
 Örnek;
  Top, okul, ev,  yol, kağıt, bitki, göz, hava, tüy,  cam, kitap…

Soyut Adlar
Madde durumunda olmayan, var oluşlarını zihinde tasarladığımız varlıklara, kavramlara verilen adlara denir.
 Örnek;
  Arkadaşlık, neşe, aşk, sevgi, ruh, iman, dostluk….

VARLIKLARIN SAYILARINA GÖRE ADLAR
 Adlar varlıkların, kavramların sayıları itibarıyla üç grupta incelenirler.
 1- Tekil Adlar:  Bir tek varlığı veya kavramı anlatan adlara denir. Örnek; toprak, amaç, saksı, çiçek, insan….
 2- Çoğul Adlar:  Birden çok varlığa ya da kavramı anlatan adlara denir. Türkçe’de adların çokluk durumları  -lar/-ler ekleriyle sağlanır. Örnek; işçi-işçiler, sokak-sokaklar, ev-evler, insan-insanlar….
 3- Topluluk Adları: Biçim olarak tekil olduğu durumda, bir çok teklerin birleşmesinden meydana gelen varlık veya kavramları karşılayan adlardır. Örnek; sürü, demet, ordu, heyet, bölük, kurul gibi. Bu adların de çokluk ekini  aldıkları görülür. Örnek; kurullar, heyetler, ordular, bölükler…

 AD DURUMLARI
 Adların cümle içinde diğer sözcük türleriyle veya adlarla olan ilişkilendirilmelerini belirleyen ekler vardır. Bunlara durum ekleri denir. Ancak adların eksiz de bulunmaları mümkündür. Adların cümle içinde bulundukları durumlara  “ad durumları” adı verilir.
 1- Yalın Durum: Adların herhangi bir durum eki almadan cümlede görev almalarıdır. Bu adların cümle içinde özne, tümleç, veya belirtisiz nesne olduklarını görmekteyiz.
 Örnek;
  Bugün  Ahmet kendisine bir ev yaptırdı.
                                      Özne                       Nesne
 2- Belirtme Durumu: Adın taşıdığı kavramın etkilendiği durumdur. Geçişli eylemi tümleyerek tümcede nesne görevinde bulunur.  Eki –ı,-i,-u,-ü’dür.
 Örnek;
  Kulaklarına geçmiş kocaman kasketi altında geceyi düşünüyordu.
 3- Yönelme Durumu: Adın belirttiği kavrama dönüş, yöneliş söz konusudur. Bu durum ada –a/-e eklerinin getirilmesiyle sağlanır.
 Örnek;
  Bu kitapları masaya bırakın. Akşama toplantıya katılacağım.
 4- Kalma Durumu: İçinde olma bildirir. Bu durum adlara –de ekinin getirilmesiyle anlatılır. Bu ek sesli ve sessiz uyumuna göre çeşitlilik gösterir: -da,-de/-ta, -te. Kalma durumunda bulunan adlar cümlede tümleç kurarlar.
 Örnek;
  Günün birinde sokakta arabayla gidiyorduk.
  En iyi resimler masa altında, koltuk üstünde duruyordu.
 5- Çıkma Durumu: İşin, oluşun,hareketin eki alan addan uzaklaştığını gösterir.
Bu ek de sesli ve sessiz uyumuna uyduğundan çeşitlilik gösterir. –dan/-den, -tan/-ten gibi.
 Örnek;
  Köyün güzelliği de topraktan geliyor.
  Kaç defa bu balıktan kendisi de tutmuştu.

 6- İlgi Durumu: Adı, ad ya da ad görevindeki sözcüklere ekleyerek, anlatımın başka bir anlatımla tamamlanmasını sağlar. Bu nedenle bu duruma tamlayan durumu da denir. Bu durum eki –(n)ın/-–(n)in  –(n)un  –(n)ün şeklindedir. Bu ek ile ada başka bir ad daha anlamca bağlanmış olur.
 Örnek;
  Bütün bunlar bir çocuğun başının altından çıkamazdı.
  Masanın gözü gereksiz bir sürü kağıtla doldurulmuştu.

 Eşitlik Durumu:  Adlara ve ad soylu sözcüklere eklenen bu ek; eşitlik, benzerlik, görelik, karşılaştırma gibi anlamları verir. –ca (-ce, -ça, -çe)
 
Örnekler;
   Çocukça işler yaptığını gördük. (eşitlik)
  Aklınca binlerce kişi orada olacaktı.  (Görelik- çokluk)
  Arabayı delice sürmek, insanca davranmak diye açıklanamaz. (karşılaştırma)
  Sizce durum daha farlı olabilir mi?  (görelik)
YAPILARINA GÖRE ADLAR
 1- Basit Ad:  Yapım eki almamış adlardır. Bileşik ad biçiminde de kurulmamışlardır. Her türlü ad, yalın ad olarak kullanılabilir. Örnek; yaz, güneş, buğday, ak, kent gibi…
 2- Birleşik Ad:  Bu adlar iki ya da daha fazla adın birleşip kalıplaşmasıyla olur. Tek bir ad gibi kullanılır. Bu tür adlar türlü yollarla yapılabilir. Anlamlar kayar, sözcükler ses kaynaşmasına uğrar. Örnek; aşçıbaşı, anayol, aslanağzı, karabiber, demirbaş, adamotu gibi…
 3- Türemiş Ad: Adın kök ya da gövdesine yapım eki getirilerek ve başka bir sözcük türünün kök veya gövdesine yapım eki getirilerek yeni anlamda bir ad kurulması sonucu elde edilen adlardır. Bunları maddeler durumunda daha önce de göstermiştik. Şimdi örnekleriyle birlikte tekrar inceleyelim.
a) Addan Ad Türetme: Ad kök ya da gövdesini yapım eki getirilerek yeni anlamda                                                  bir ad türetmedir. Ad+ek=ad şeklinde formüle edilebilir. Örnek; baş+lık, dil+li,      göz+cü, insan+cık gibi…
 b) Eylemden Ad Türetme: Fiil kök ya da gövdelerine yapım eki getirilerek kalıcı adlar
                türetmedir. Yalnız burada kalıcı olmayan eylemlik dediğimiz türlerin incelenmesi
                yerinde olacaktır. Öyle ki, bu geçici adların bir çoğu kalıcı olabilmektedir. Bu
                nedenle de bunları örneklemek durumundayız. Fiillerden türemiş kalıcı adları şu
                şekilde formüle etmek yerinde olur: eylem+ek= ad. Örnek; sev+gi, ver+im, yaşa+m.
                Geçici adlara örnek: -mak/mek ekleri ile, “Sizlerle gezmek çok iyi. Buraya iyi
                yaşamak için gelmiştim. Masanın üzerinde çakmağımı unuttum.”
           -ış/-iş ekleriyle; Açılışa bizler gittik. İnişte sizleri göremedik.
     -ma/-me ekleriyle; Görüşmede tarafları ikna ettik. Okuması iyi değil.
c) Sıfattan Ad Türetme:  Her ne kadar sözcük türlerini adlara dayandırsak da, tüm
                sözcüklerin kendilerine göre bir takım sınıflandırmalara esas alınmaları doğaldır.
                Bu nedenle sıfatlar adların bünyesinde de görünseler onları bağımsız ve kendine
                özgü kurallar içinde değerlendirmek gerekir. Bu nedenle sıfatlardan ad türetme
                yolunu şu şekilde formüle etmek doğru olur: sıfat+ek= ad. Örnekler, gizli+lik
                bağlı+lık…
d) Yansımadan Türeme Adlar: Doğa taklidi seslerden yapım ekleri getirilmesi  
    sonucu elde edilen  adlardır. Örnekler; fısıltı, zırıltı, şırıltı gibi…

AD TAMLAMALARI
 Adın başka bir adla kurduğu ad öbeğine tamlama diyoruz. Tamlamada birinci sözcük tamlayan, ikinci sözcük tamlanandır.  Tamlamaların ekli ve eksiz bir şekilde karşımıza çıktıkları görülür. Buna göre de tamlamaların adlandırıldıkları görülür.
          Tamlamalarda sözcükleri inceleyelim. Masanın gözü doluydu. Cümlesinde “masanın” sözcüğü tamlayan, gözü sözcüğü ise tamlanandır. Yine “ders saati” tamlamasında  birinci sözcük tamlayan, ikinci sözcük tamlanandır.
 Adın başka bir ad ile kurduğu tamlama dört çeşittir:
 1- Belirtili Tamlama: Tamlayan ve tamlananın ek aldığı tamlama çeşididir. Bu tür
                tamlamalarda tamlayan –in, tamlanan üçüncü kişi iyelik ekini alır. Örnekler;
                su-y-un ses-i,   çocuğ-un anne-si gibi…
 2- Belirtisiz Tamlama: Bu tamlama çeşidinde yalnız tamlanan ek alır. Tamlayan ek
                almaz, yalın durumdadır. Tamlanan ise 3. kişi iyelik eki alır. Örnekler;
                tarla fare-si, tahta kuru-su,   Türk bayrağ-ı gibi, Ankara valisi…
     3- Takısız Tamlama: Anlam yönünden birbirini bütünleyen adların kurduğu, tamlayan
                ve tamlananın ek almaksızın oluşturduğu tamlamadır. Bazı kaynaklar takısız  tamla-
                maya “sıfat tamlaması” da demişlerdir. Örnek; demir kapı, tahta masa, altın küpe…
 4- Zincirleme Ad Tamlaması: Tamlayanı ad tamlaması olan tamlama, bu çeşidi ortaya
     çıkarır: Kuş seslerinin korosu, Ahmet’in dayısının kardeşinin akrabası gibi…