Mar 02

                                           SIFAT TAMLAMASI

Bir ismin bir veya daha fazla sıfat tarafından nitelendiği ya da belirtildiği söz öbeklerine denir. Tamlamada sıfat daima ismden önce gelir.

“Yeşil gözleri beni derinden etkiledi.” cünlesinde “göz” isim, “yeşil” sıfattır. Cümleyi “O tatlı, yeşil gözler beni derinden etkiledi.” şeklinde söylersek, bu durumda “göz” isminin, “o”, “tatlı”, “yeşil” sıfatları tarafından belirtildiğini ve nitelendiğini görürüz. Bunun tersi de olabilir. Yani bir sıfat birden fazla ismi de niteleyebilir.

“Yemyeşil kırlar ve ağaçlar, uçuşan kuşlar ve böcekler neşemize neşe katıyordu.” cümlesinde “kırlar ve ağaçlar” isimlerinin sıfatı “yemyeşil”; “kuşlar ve böcekler” isimlerinin sıfatı “uçuşan” dır.

NOT: İsimden önce gelmeyen sıfatlar, sıfat tamlaması kurmaz.
         
           Örnek: “Okulumuzun bahçesi bir hayli genişti.”     cümlesinde “geniş” sıfat olmasına rağmen bir sıfat tamlaması kurmamıştır.

NOT: Adlaşmış sıfatlar sıfat tamlaması sayılmaz.

           Örnek: “İyiler daima sevillir.”     cümlesindeki “iyiler” sözü ismi niteliği ile bildirmiştir. Ancak, isim söylenmediği için bu, bir sıfat tamlaması sayılmaz. Ancak adlaşmış sıfatlar bir sıfat tarafından nitelenebilir ya da belirtilebilir. Bu durumda sıfat tamlaması kurmuş olur. Örneğin;
“Hangi akıllı bugün okulun tatil olduğunu söyledi.” cümlesinde, “akıllı” adlaşmış sıfat, “hangi” soru sıfatıdır. “Hangi akıllı” söz öbeği ise sıfat tamlamasıdır.

Sıfat Tamlamasının Özellikleri:

1- Bu tamlamada ana unsur olan isim, tamlanan unsurdur, sonda bulunur. Sıfat ise tamlayan unsurdur.
         Örnekler:   çiçekli      /    perdeler ——– dondurucu   /     soğuk 
                       (tamlayan)      (tamlanan)         (tamlayan)       (tamlanan)

2- Sıfat-fiiller de bu tamlamalarda “sıfat” görevi yaparak, nesneleri hareket nitelikleri ile tamamlar.
        Örnekler:    seyrettiğim  /  film ———– yakılmış / orman
                                          unutulan / gelenekler

3- “demir kapı, cam bardak, altın yüzük” gibi bir nesneyi yapıldığı madde ile anlatan tamlamalar da birer sıfat tamlamasıdır. Bu tamlamaları, mesela “camdan yapılmış bardak”, “camdan bardak” şeklinde tamlamayı bozmadan genişletebiliriz.

4- Nitelik isimlerini, miktar ve dereceleri ile anlatan tamlamalar da sıfat tamlaması sayılabilir.
       Örnekler:   en / iyi — pek / güzel — çok / doğru

5- Bir sıfat tamlamasında, birden fazla isim veya sıfat unsuru bulunabilir. Ancak tamlamada bulunan sıfatlar, aynı türden olmalıdır.
       Örnekler:   sinirli, kavgacı / insanlar    
                       (sıfat)  (sıfat)      (isim)
                       yazdığım  / makaleler, kitaplar
                       (sıfat)          (isim)        (isim)

Belirtme, niteleme sıfatları ile sıfat-fiillerin bir arada bulunduğu sıfat tamlamalarında bir ismin bu üç sıfatla tamamlandığını düşünmeyiniz. Böyle bir yapıda iç içe girmiş başka sıfat tamlamaları bulunmaktadır.
       Örnekler:  konuşan / bu yaşlı adam
                       bu / yaşlı adam
                       yaşlı / adam        
             Bu tamlamayı, “konuşan bu yaşlı / adam” şeklinde düşünmemeliyiz.

6- Tamlamayı meydana getiren unsurlar kelime grubu olabilir.
       Örnekler: odadaki / müzik sesi  ırmak kıyısındaki / yaşlı ağaçlar
                              keskin ve dondurucu / rüzgar

7- Vurgu, sıfat unsuru üzerindedir.
       Örnekler:  upuzun yol   —-  daracık sokak

8- Sıfat tamlamaları cümle ve kelime grupları içinde “isim, sıfat, zarf” görevi yapar.
       Örnekler:
      “Bu geçit sanki yazdan kışı ayırıyordu.
       Burada son fırtına, son dalı kırıyordu.”  (isim, isim, isim)
      “Hafız’ ın kabri olan bahçede bir gül varmış.
       Yeniden her gün açarmış kanayan rengiyle.” (isim, isim, zarf, zarf)
       “Bazı geriden gelen yüz bin devir ilerde.” (sıfat)
                                          İSİM TAMLAMASI

Bir ismin aitlik ilgisi bakımından daha belirli hale gelmesi için başka bir isim tarafından tamlanmasıyla meydana gelen söz öbeğine isim tamlaması denir. Örneğin;
   “… camı kırıldı.” cümlesine baktığımızda aklımıza hemen “Neyin camı?” sorusu geliyor. Demek ki bu cümlede camın nereye ait olduğu belli değil. Bu cümleyi   “Arabanın camı kırıldı.” şeklinde söylersek aitlik ilgisi tamamlanmış olur.
Bu şekilde oluşan söz öbeğine de isim tamlaması denir. İsim tamlamasında birinci isme “tamlayan”, ikinci isme “tamlanan” adı verilir.
   İsim tamlamaları dört grupta incelenir;

1- BELİRTİLİ İSİM TAMLAMASI

Tamlayanın ilgi, tamlananın iylik eki aldığı tamlamalardır. Bu tür tamlamalarda son derece kuvvetli bir aitlik ilgisi vardır.
     Örnek: “Çiçeklerin kokusu etrafa yayıldı.”
cümlesinde altıçizili söz öbeği bir belirtili isim tamlamsıdır. Bu öbeği şöyle açabiliriz:
Çiçekler – in       koku – su 
            (ilgi eki)             (iyelik eki)
    tamlayan         tamlanan

NOT: Belirtili isim tamlamasında tamlayan ve tamlanan arasına başka söz öbekleri girebilir.
     Örnek: “Çiçeklerin tatlı kokusu etrafa yayıldı.” cümlesinde tamlananı “tatlı” sıfatı  tarafından nitelendiğini görüyoruz. Busıfat, isim tamlamasının türünü değiştirmez. Eğer cümlemiz “Kırmızı çiçeklerin tatlı kokusu etrafa yayıldı” şeklinde olsaydı; hem tamlayan hemde tamlanansıfat tamlaması olsaydı tamlama yine değişmeyip belirtili isim tamlaması olarak kalacaktı.

NOT: Belirtili isim tamlamasında tamlayan yada tamlanan zamir olabilir.
     Örnek: “Onun kalemi kayboldu.” cümlesinde “onun kalemi” tamlaması, tamlayanı zamir olan bir tamlamadır.

NOT: İsim soylu sözcükler dışındaki sözcüklerle tamlama kurulamaz.
     Örnek: “Onun geri döneceğini biliyordum.” cümlesinde “döneceğini” sözü isim soylu olmadığından isim tamlaması olamaz.

NOT: Belirtili isim tamlamalarında zamir durumundaki tamlayan düşebilir. Sadece tamlananı olan bu tür tamlamalara “tamlayanı düşmüş isim tamlaması” denir.
     Örnek: “Kardeşim de yatılı okula gidecek.” cümlesinde “kardeşim” sözü “benim kardeşim” şeklindeyken tamlayanı düşmüş isim tamlaması oluşturmuştur.
    * Sadece tamlananın bulunduğu cümlelerde isim tamlamasının varlığından söz edilemez.

NOT: “-den” hal eki tamlayanda kullanılan ilgi ekinin yerine geçerek belirtili bir isim tamlaması kurabilir.
      Örnek: “Erkeklerden ikisi burada beklesin.” cümlesinde “erkeklerden ikisi” sözü belirtili isim tamlamasıdır. Biz bunu “erkeklerin ikisi” şeklinde de söyleyebiliriz.
 
NOT: Bir tamlayan birden fazla tamlanana bağlanabileceği gibi, bir tamlanan da birden fazla tamlayana bağlanabilir.
      Örnek:
 ”Ağacın dalları, yaprakları, gövdesi büyüleyiciydi.” cümlesinde “ağacın” sözü tamlayan “dalları, yaprakları, gövdesi” sözleri ise tamlananlardır.
“Resimlerin, şiirlerin, makalelerin konusu 23 Nisan’ dı.” cümlesinde “resimlerin, şiirlerin, makalelerin” söleri tamlayan “konusu” sözü ise tamlanandır.

NOT: Belirtili isim tamlamasında tamlanan da düşebilir.Daha çok konuşma dilinde görülen bu özelliğe yazı dilinde de rastlanabilir.

2-BELİRTİSİZ İSİM TAMLAMASI

Tamlayanın ilgi eki almayıp tamlananın iyelik eki aldığı tamlamalardır.Bu tür tamlamalarda aitlikten çok başka bir nesne yada kavram oluşturmak esastır.
     Örnek: “Ayakkabı bağını koparabilir misin?”
    *Belirtisiz isim tamlamasında tamlayan ile tamlanan arasına başka bir öğe giremez. Ancak bazı durumlarda anlam karışıklığı oluyorsa araya tamlananın sıfatı girebilir.

NOT: Belirtisiz isim tamlamaları sıfat görevinde kullanılabilir.
     Örnek: “Deniz mavisi gözleri öyle tatlıydı ki…” cümlesinde “deniz mavisi” belirtisiz isim tamlamasıdır; “göz” isminin niteliğini bildirmektedir.

NOT: Belirtisiz isim tamlamaları bir sıfat tarafından nitelenebilir.
     Örnek: “Sıcak yaz günleri erken geldi.” cümlesinde “yaz günleri” belirtisiz isim tamlamasıdır. “soğuk” sözü ise tamlamayı niteleyen sıfat görevindedir.

3-TAKISIZ İSİM TAMLAMASI

Bu tür bir isim tamlamasının varlığı oldukça tartışılmaktadır. Kimileri bunu sıfat tamlaması sayar, kimileri bazı bölümlerini sıfat tamlaması bazı bölümlerini isim tamlaması kabul eder. Henüz sınavlarda bu tür bir söz öbeğinin nasıl bir tamlama olduğuna dair herhangi bir soru sorulmamıştır. Takısız isim tamlamasında tamlayan ilgi eki almadığı gibi tamlanan da iyelik eki almaz. Bunlar anlamlarına göre ikiye ayrılır.

**Bir şeyin neyden yapıldığını gösterenler.
     Örnek: demir kapı  –  porselen vazo  –  taş duvar  –  çelik kasa
Bunların sıfattan farkı sıfat gibi kullanılan kısmın bir madde ismi olmasıdır.

**Bir şeyin neye benzediğini bildirenler.
     Örnek: “Aslan askerler geldi”.     ” Yiğit askerler geldi.”
cümlelerinde altı çizili sözlere baktığımızda “aslan” sözünün bir varlığı karşılayan isim olduğunu görüyoruz. Ancak “yiğit” sözü bir varlık değildir ve sadece diğer varlıkların bir özelliği olarakgörülebilir. Öyleyse cümlelerden birincisi takısız isim tamlaması, ikincisi ise sıfat tamlamasıdır.

4-ZİNCİRLEME İSİM TAMLAMASI

Tamlayanın, tamlananın veya her ikisinin kendi içinde başka bir isim tamlaması olduğu söz öbekleridir.
     Örnekler:
                   okul      önlüklerinin   düğmeleri.
               (tamlayan)  (tamlanan)    (tamlanan)
                        (tamlayan)
Görüldüğü gibi tamlayan kendi içinde bir belirtisiz isim tamlamasıdır.
                evin        duvar      kağıtları
          (tamlayan) (tamlayan) (tamlanan)
                                  (tamlanan)
 Burada ise tamlanan bir isim tamlamasıdır.
              sicil       dosyasının     sayfa       numaraları
         (tamlayan)   (tamlanan)  (tamlayan)   (tamlanan)
                  (tamlayan)                   (tamlanan)
Burada ise hem tamlayan hemde tamlanan isim tamlamasıdır.

admin tarafından yazılmıştır \\ etiketler: ,


“Sıfat ve İsim Tamlaması” Konusu 8 kere Cevaplanmış

  1. 1. selim aykar Says:

    çok teşekkür ederimmmmmmmmmmmm

  2. 2. selin aykar Says:

    çok teşekkür ederim

  3. 3. kadir baykaloğlu Says:

    saolun bnı buyuk bı dertten kurtardınız :D

  4. 4. kadir baykaloğlu Says:

    offffffffffffffffff

  5. 5. dilara özad Says:

    çok ama çok teşekkür ederim.20 tane daha olsaymış daha iyiymiş.Ama yine de ççççççççççççoooooooooooookkkkkkkkkkkk ssssssssssssaaaaaaaaaağğğğğğğğoooooooooooollllllllluuuuuuuuuuuunnnnnnn

  6. 6. orhan batur Says:

    çok az var ama örnek

  7. 7. nilay karcı Says:

    çoooooooook teşekkürlerrrrrrrrrrrrrrrr

  8. 8. Eco Konar Says:

    Teşekkürler Ortalama yükseltme sınavına gircem cok yardımcı olacaktır eminim..

Yorum Yaz