Eyl 30

Divan Edebiyatında Dil ve Anlatım

Divan edebiyatı,dil bakımından arapçanın ve farsçanın büyük ölçüde etkisinde kalmış,şiir ve düzyazı türlerinde ortaya konulan yapıtlar,o dönemin sanat anlayışı gereği arapça ve farsça sözcükler, tamlamalar, dilbilgisi kurallarıyla yüklü bir hal almıştır. Süslü düzyazıda, ulaç, bağlaç ve fiillerin dışında herhangi bir türkçe sözcüğe rastlanmaz. Anlatımda, çok çeşitli yollara başvurulmuştur. Divan edebiyatı anlatım yönünden belagat kurallarına bağlıdır ve ozanlar ustalıklarını gösterebilmek için belagat kurallarına elden geldiğince uymaya çalışmışlardır.Divan şiirinin ve düzyazısının anlatımında söz ve anlam sanatlarının büyük payı vardır.Ozanlar,benzetme(teşbih),güzel neden gösterme(hüsn-i talil),bilmezlikten gelme(tecahül-i arif),değişmece(mecaz),kişileştirme ve konuşturma (teşhis ve intak),vb. söz ve anlam sanatlarını kullanarak ve yeni mazmunlar(bikr-i mazmun)bularak özgün bir şiir oluşturmaya çabalamışlardır.

ÖLÇÜ

Divan şiirinde,arap kökenli bir ölçü kullanılmıştır.aruz adı verilen bu ölçü sisteminde açık ve kapalı heceler çeşitli aruz kalıplarında kendilerine özgü bir düzen içinde sıralanmışlardır.Divan şiirinde en yaygın kalıplar,hecez, recez,remel, seri,hafif,muzari müctez, mütekarib’dir.

     TÜRLER

     HİLYE:Divan edebiyatında Hz.Muhammed’in niteliklerini,kişiliğini,bedensel ve ruhsal özelliklerini anlatan yapıtlar,hilye genel adı altında toplanır.Hilyelerin en büyük kaynağı hadislerdir.İslam edebiyatında ilk hilye,Tirmizi’nin Şemail-i Şerif adlı arapça yapıtıdır.Türk edebiyatında da Hakani’nin(Hilye-i Hakani),Dursunzade Bakayi’nin (Hilyet-ül Enbiya ve Cehar-yar-ı Güzin)Nahifi’nin(Nüzhet-ül Ahyar fi Tercemet-iş-Şemail)hilyeleri sayılabilir.

    MERSİYE:Divan edebiyatında ölen bir kimsenin yiğitliğini,cömertliğini iyiliğini,yaptıklarını övmek ve ölümünden duyulan acıyı dile getirmek için yazılan şiir türüne mersiye adı verilir.Mersiyeler genellikle mesnevi ve terkibibent nazım biçimlerinde yazılmıştır(Baki’nin Kanuni Sultan Süleyman’ın ölümü üstüne yazdığı Kanuni Mersiyesi,bu türün en güzel örneklerindendir).

    MEVLİT:Hz.Muhammed’in doğumundan ölümüne kadar geçen olaylarını anlatan şiir türüne mevlit denir.İslam dünyasında Hz.Muhammed’in doğum gününü kutlamak amacıyla yapılan törenlerin yaygınlaşmasından sonra, bu törenlerde okunmak için mevlitler ortaya konmaya başlamıştır.Türkçe en eski mevlit,Süleyman Çelebinin Vesilet-ün Necat (Kurtuluş Vesilesi)adlı kitabıdır(1410),

    SAKİNAME:Divan şiirinde saki’yi(içki sunan kimse)ve şarabı övmek amacıyla yazılan şiir türüne sakiname denir.Arap edebiyatındaki “hamriye”ler bu türün ilk örnekleridir. İran ve Türk edebiyatlarında,sakinin ve şarabın övgüsü çağın geleneğine uygun olarak tasavvuf açısından yapılmış,sakinameler mesnevi, kaside ya da terkibibent nazım biçimleriyle yazılmıştır.

   SURNAME:Divan şiirinde şehzadelerin sünnet, hanım sultanların doğum ve evlenme törenlerini anlatan yapıtlara surname adı verilir.Şiir,düzyazı,ya da şiir-düzyazı karışımı olan bu yapıtlardan,dönemin düğün-tören protokolu,saray ve çevresinin zevk ve eğlence anlayışı konusunda çeşitli bilgiler edinilebilir.Bu türde başlıca yapıtlar Nabi,Seyyit Vehbi,Haşmet ortaya koymuşlardır.

   ŞEHRENGİZ:Bir kentin güzelliklerini anlatmak amacıyla yazılan yapıtlara şehrengiz denir.Divan edebiyatında ortaya çıkan,genellikle manzum olan şehrengiz türünde yapıt veren sanatçılar arasında Mesihi,Zati,Taşlıcalı Yahya,Lamii,Aşık Çelebi,Azizi anılabilir.

TESKİRE:Divan edebiyatında çeşitli mesleklerden insanların yaşam öykülerinin anlattığı,yapıtlardan örneklerin verildiği türe teskire adı verilir.Tür olarak,Çağatay edebiyatında başlayan,tezkireler,edebiyat tarihinin ilkel örnekleri olarak gösterilir.Çağatay ozanı Ali Şir Nevai’nin,Divan edebiyatı ozanı ve yazarlarından Sehi Bey,Aşık Çelebi,Riyazi,Şeyh Galip,Esrar Dede ve Fatin Efendinin tezkireleri ünlüdür.

admin tarafından yazılmıştır


Yorum Yaz